Có một nghịch lý vẫn hiện diện trong nhiều gia đình Việt: tình yêu luôn ở đó, nhưng lời yêu thương lại hiếm khi nói ra. Điều đó càng dễ bắt gặp trong mối quan hệ giữa bố và con trai. Cảm xúc của họ thường thể hiện qua những cử chỉ âm thầm. Lớn lên trong cộng đồng người Việt tại Cộng hòa Séc, giữa hai nền văn hóa với những khác biệt về cách bộc lộ tình cảm, anh chọn trở về với ký ức tuổi thơ qua bộ phim đầu tay “Trường Hè, 2001”. Không chỉ là một hành trình nhìn lại gia đình, tác phẩm còn mở ra cuộc đối thoại về khoảng cách giữa các thế hệ – những người luôn yêu thương nhau nhưng không phải lúc nào cũng biết cách để đối phương cảm nhận được điều đó.
Xin chào đạo diễn Dužan Dương. Cảm ơn anh đã dành chút thời gian trò chuyện với Tạp chí Đẹp trong một dịp rất đặc biệt – Ngày Gia đình.
Xin chào các độc giả của Tạp chí Đẹp. Tôi là đạo diễn Dužan Dương!
Ngay từ nhan đề của dự án “Trường Hè, 2001”, khán giả dễ hình dung đây sẽ là một bộ phim về tuổi trẻ hay hành trình trưởng thành. Thế nhưng càng theo dõi, càng nhận ra trung tâm của câu chuyện lại là gia đình. Nhìn lại “Mat Goc”, “Bố Hải”, dường như gia đình và mối quan hệ giữa các thế hệ luôn là điều anh muốn đào sâu?
Thú thật, đến bây giờ tôi vẫn đang học để hiểu hết ý nghĩa của hai chữ “gia đình”.
Bố mẹ tôi thuộc thế hệ người Việt đầu tiên sang Cộng hòa Séc lập nghiệp. Ngày rời quê hương, họ mang theo một gánh nặng là phải thành công. Với nhiều gia đình người Việt ở nước ngoài, thành công chưa bao giờ chỉ là câu chuyện của một cá nhân. Đó còn là kỳ vọng của cả gia đình phía sau, của những người đã chắt chiu từng đồng để con em mình có cơ hội đổi đời nơi đất khách. Nếu thất bại, cảm giác đó không dừng lại ở bản thân, mà còn là món nợ với những hy sinh của người ở lại.
Lớn lên, tôi mới hiểu bố mẹ cũng là những người mang trong mình nhiều vết hằn của thế hệ trước. Họ trưởng thành trong một đất nước đi qua chiến tranh, thiếu thốn và những năm tháng mưu sinh không dễ dàng. Họ luôn muốn dành cho con một cuộc sống đủ đầy hơn mình từng có. Nhưng cũng chính vì phải dành phần lớn thời gian để mưu sinh, tôi của ngày đó nhiều khi trở thành một khoảng lặng trong cuộc sống của bố mẹ.
Khoảng lặng đó theo chúng tôi đến khi trưởng thành. Dù sống cùng một mái nhà, giữa bố mẹ và tôi luôn tồn tại một khoảng cách. Chúng tôi yêu thương nhau, nhưng lại không biết bắt đầu từ đâu để nói điều đó. Khi trở thành một người bố, tôi không muốn con lớn lên với cảm giác cô đơn mà mình từng trải qua. Tôi muốn con luôn biết rằng, dù ở bất cứ giai đoạn nào của cuộc đời, bố vẫn hiện diện và đồng hành cùng con.
Có lẽ vì thế mà định nghĩa về gia đình của tôi cũng thay đổi theo thời gian. Gia đình không chỉ là nơi những người có chung huyết thống sống cùng nhau. Đó là nơi mỗi người cảm nhận được sự quan tâm, sự hiện diện của nhau trong đời sống hằng ngày. Và sau tất cả, điều giữ một gia đình ở lại với nhau vẫn luôn là tình yêu.
Với những người lớn luôn mong cầu hai chữ “ổn định” cho con cái, việc anh từ bỏ ngành kinh tế để chọn đi theo nghệ thuật chắc hẳn là một cú sốc không nhỏ. Nhớ lại ngày đó, bố mẹ anh đã đón nhận bước ngoặt này như thế nào?
Thật ra, từ nhỏ tôi đã là kiểu người làm nhiều hơn nói. Có chuyện gì cũng tự quyết, tự chịu, hiếm khi chia sẻ với bố mẹ. Có lẽ nói tôi là một đứa “nổi loạn trong im lặng” cũng không sai.
Đến bây giờ tôi vẫn nhớ những lần va chạm với bố chỉ vì những điều rất nhỏ. Hồi tuổi teen, tôi thích vuốt gel dựng tóc. Một hôm bố đi làm về nhìn thấy, hai bố con cãi nhau một trận. Rồi có lần học hè, vì mắc lỗi, giáo viên nói: “Nếu em không muốn học thì cứ về nhà đi”. Tôi nghe xong liền thu dọn đồ đạc rồi đi về thật. Tối hôm đó, khi bố tan làm, tôi nhận một trận đòn nhớ đời. Ai đã xem “Trường Hè, 2001” chắc cũng sẽ phần nào hình dung cách bố “xử lý” những lần nổi loạn của tôi ngày đó (cười).
Lớn hơn một chút, sự nổi loạn không còn thể hiện bằng những lần cãi vã, mà bằng những quyết định tôi giữ kín cho riêng mình. Từ một sinh viên kinh tế chuyển sang nhảy múa rồi làm phim, tôi chưa từng chủ động nói với bố mẹ. Tôi từng nói dối là đi học để lén đi tập nhảy, rồi âm thầm nộp hồ sơ vào trường điện ảnh. Chỉ đến khi cầm giấy báo trúng tuyển trên tay, tôi mới báo với gia đình và chấp nhận học cùng lúc hai trường để bố mẹ yên tâm.
Nhưng mọi chuyện không diễn ra như tôi kỳ vọng. Chỉ sau một học kỳ, tôi bị buộc thôi học vì mâu thuẫn với giảng viên. Giấc mơ điện ảnh tưởng như khép lại từ đó. Tôi quay về hoàn thành chương trình cử nhân kinh tế, phần vì muốn có một con đường ổn định, phần vì muốn bố mẹ yên lòng. Đến ngày nhận bằng tốt nghiệp, tôi thậm chí không báo để bố mẹ đến dự. Trong lòng tôi hiểu rất rõ, tấm bằng này không phải điều mình theo đuổi.
Nhiều năm sau, khi “Trường Hè, 2001” có buổi công chiếu đầu tiên, tôi lại là người nhất quyết mời cả gia đình đến rạp. Bởi chỉ đến khoảnh khắc nhìn tên mình xuất hiện trên màn ảnh, giữa những người thân ngồi phía dưới, tôi mới có cảm giác mình thực sự hoàn thành một hành trình. Nếu lễ tốt nghiệp đánh dấu thời điểm một người bước ra khỏi giảng đường, thì với tôi, buổi công chiếu hôm đó mới là lễ tốt nghiệp thật sự của cuộc đời. Đó cũng là lần đầu tiên tôi có thể nói với bố mẹ bằng chính bộ phim của mình: đây mới là con đường con đã chọn.
Như anh chia sẻ rằng buổi công chiếu “Trường Hè, 2001” mới là “lễ tốt nghiệp” thật sự của cuộc đời mình. Vậy trong “lễ tốt nghiệp” hôm đó, bố mẹ đã đón nhận thành quả của anh ra sao?
Dù chưa bao giờ nói ra, tôi biết ngày mình lặng lẽ đi nhận bằng cử nhân kinh tế mà không báo với gia đình, bố mẹ đã buồn. Có lẽ vì thế, khi nhìn thấy họ có mặt trong buổi công chiếu phim tại Liên hoan phim Karlovy Vary, giữa khán phòng hơn 2.000 khán giả, tôi thực sự xúc động. Nhưng đúng như cách gia đình tôi vẫn luôn đối xử với cảm xúc, chẳng ai nói gì cả. Tôi cũng không biết đó có phải là truyền thống của nhà mình hay không (cười).
Đến khi bộ phim kết thúc, em trai chạy lại bảo mẹ đã khóc rất nhiều. Còn bố vẫn im lặng. Hai bố con chỉ bước đến rồi ôm nhau. Lúc đó tôi nhận ra, có những thời điểm lời nói không còn cần thiết nữa. Cái ôm của bố đã nói thay tất cả, cả sự thấu hiểu lẫn sự công nhận mà tôi chờ đợi suốt nhiều năm. Điều thú vị là ở nhà, chúng tôi gần như không bao giờ nói về công việc của nhau. Thế nhưng trên mạng xã hội, tôi lại thường thấy bố mẹ chia sẻ các bài viết về phim của tôi, về những liên hoan phim hay giải thưởng mà tôi tham gia. Đó là cách họ quan tâm, vẫn lặng lẽ như từ trước đến nay.
Tôi nhớ thời làm “Mat Goc”, bộ phim ngắn đầu tiên của mình, bố và cả họ hàng ở Việt Nam sẵn sàng tham gia diễn xuất, hỗ trợ tôi mà không một lời đắn đo. Đến khi bộ phim có những thành công đầu tiên, cái tên Dužan Dương bắt đầu được biết đến nhiều hơn tại Cộng hòa Séc, bố mẹ vẫn không nói với tôi một câu khen ngợi. Nhưng tôi biết, từ thời điểm đó, họ đã thôi lo lắng về lựa chọn của con trai và bắt đầu tin rằng tôi có thể đi đến cùng với con đường mình đã chọn.
Điều khiến tôi hạnh phúc hơn cả là câu chuyện đó không chỉ dừng lại ở tôi. Sau tôi, em trai cũng trở thành đạo diễn. Còn cô em gái út, năm nay mới 16 tuổi, gần đây thủ thỉ rằng sau này em cũng muốn làm phim như hai anh. Nghĩ lại mới thấy, con đường này chưa bao giờ chỉ là hành trình của riêng tôi. Phía sau mỗi bộ phim, mỗi quyết định, mỗi lần vấp ngã rồi đứng dậy, gia đình vẫn luôn ở đó.
Lớn lên giữa hai nền văn hóa, anh đã nhận ra cách các gia đình Việt thể hiện tình cảm rất khác với những gia đình ở Cộng hòa Séc như thế nào?
Tôi nghĩ nhiều bậc bố mẹ châu Á dường như mang trong mình một sự dè dặt khi nói về cảm xúc. Họ yêu thương, nhưng lại quen thể hiện bằng trách nhiệm, sự hy sinh hay những lo toan thường nhật hơn là bằng lời nói. Có lẽ đó cũng là cách họ được nuôi dạy và lớn lên.
Khi nhìn lại tuổi thơ, tôi nhận ra điều mình thiếu không hẳn là một gia đình. Tôi vẫn có em trai để lớn lên cùng, vẫn có những bữa cơm, những buổi sinh nhật hay dịp đoàn viên đủ đầy tiếng cười. Điều khiến tôi luôn cảm thấy thiếu vắng là sự hiện diện của một người bố theo đúng nghĩa của một người dẫn đường.
Bố chưa từng ngồi xuống để chỉ cho tôi những điều rất nhỏ, như cách cầm một cây búa, dùng một chiếc tua vít hay sửa một món đồ trong nhà. Nghe thì có vẻ vụn vặt, nhưng chính những khoảnh khắc như vậy mới là lúc bố và con ở cạnh nhau, trò chuyện và truyền cho nhau những bài học của cuộc sống. Giữa hai bố con tôi gần như không có những khoảng thời gian như thế.
Mẹ cũng tất bật với công việc mưu sinh nên không thể ở bên các con nhiều như bà mong muốn. Nhưng tình yêu của mẹ luôn hiện diện qua những bát phở nóng hay những bữa cơm chuẩn bị mỗi ngày. Còn với bố, ký ức của tôi chủ yếu là những câu hỏi han ngắn ngủi, những cuộc trò chuyện dở dang và một khoảng cách mà cả hai đều không biết bắt đầu lấp đầy từ đâu.
Có lẽ vì thế, khi xây dựng gia đình của riêng mình ở châu Âu, điều vợ chồng tôi luôn thống nhất là con trai sẽ không bao giờ phải băn khoăn liệu bố mẹ có yêu mình hay không. Chúng tôi ôm con mỗi ngày, nói lời yêu thương mỗi ngày và cố gắng hiện diện trong những điều nhỏ bé nhất của tuổi thơ con. Tôi không nghĩ mình đang sửa chữa quá khứ. Quá khứ đã làm nên con người tôi hôm nay. Nhưng vì từng biết cảm giác thiếu vắng, tôi càng hiểu sự hiện diện của bố mẹ có ý nghĩa đến nhường nào đối với một đứa trẻ. Và đó cũng là điều tôi muốn dành cho con mình, trọn vẹn hơn những gì tôi từng có.
Trong những câu chuyện anh kể, bố mẹ và con trai đều ít nhiều bước vào thế giới điện ảnh của anh. Nhưng phía sau những bộ phim còn có một người luôn đồng hành là vợ anh. Chị đã ảnh hưởng đến con người và cách anh làm phim như thế nào?
Vợ tôi cũng là một nhà làm phim. Cô ấy làm sản xuất, cũng là người gốc Việt và lớn lên ở Cộng hòa Séc giống tôi.
Chúng tôi quen nhau từ khi tôi mới 8 tuổi. Hai đứa sống cùng thành phố, nhưng lúc đó tôi chỉ là một cậu bé thích cô bạn hơn mình một tuổi. Còn cô ấy thì… chẳng để ý gì đến tôi cả (cười). Sau này, cả hai trở thành bạn thân nhờ những cuốn “Harry Potter” chuyền tay nhau. Nghĩ lại, tôi vẫn thấy thật thú vị khi một tình bạn bắt đầu từ những trang sách, rồi nhiều năm sau lại đưa chúng tôi đến cùng một con đường.
Trong hành trình làm phim, cô ấy luôn là người đồng hành gần gũi nhất của tôi. Với vai trò nhà sản xuất, cô ấy cùng tôi đi qua những giai đoạn nhiều áp lực nhất, từ lúc dự án chỉ còn là một ý tưởng đến khi bộ phim hoàn thành. Và cũng chính trong quãng thời gian miệt mài đó, con trai chúng tôi chào đời.
Có những đợt tôi phải theo đoàn phim nhiều ngày liên tiếp, gần như vắng mặt ở nhà. Một mình cô ấy vừa chăm con, vừa quán xuyến mọi việc để tôi có thể toàn tâm cho bộ phim. Nếu không có sự đồng hành của vợ, có lẽ tôi đã không thể đi được đến ngày hôm nay.
Gia đình của vợ tôi có cách bày tỏ tình cảm rất khác gia đình tôi. Mọi người trò chuyện với nhau nhiều hơn, nói lời yêu thương một cách tự nhiên hơn và không ngại chia sẻ cảm xúc của mình. Khi bước vào gia đình vợ, tôi mới nhận ra hóa ra sự gần gũi giữa các thành viên cũng có thể được nuôi dưỡng bằng những điều rất giản dị: một cuộc trò chuyện, một cái ôm hay một lời hỏi han mỗi ngày. Có lẽ đó là điều quý giá nhất cô ấy mang đến cho cuộc đời tôi. Và cũng từ đó, tôi bắt đầu học cách trở thành một người chồng, một người bố khác với những gì mình từng trải qua khi còn nhỏ.
Cảm ơn những chia sẻ thú vị của anh!
The post Đạo diễn Dužan Dương: “Điều giữ một gia đình ở lại với nhau vẫn luôn là tình yêu” appeared first on Tạp chí Đẹp.
tham my diamond
https://ift.tt/atFAlYz
https://thammydiamonduytin.tumblr.com
tham my diamond
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét